Hygge is Deens, lagom is Zweeds en sisu is Fins, en ze zijn geen van drieën inwisselbaar. Ze worden in Nederland vaak op één hoop gegooid als scandinavische levenswijsheid, meestal met een kaars erbij, maar ze komen uit verschillende landen en ze zeggen iets heel anders.
Ben je op zoek naar de letterlijke betekenis van sisu en waar het woord vandaan komt? Dat staat in deze blog. Hier gaat het over het land eromheen, en over wat je er zelf mee kunt.
Drie woorden, drie landen
Hygge is Deens en gaat over sfeer en samenzijn. Binnen, warm, met mensen die je mag. Het is een manier om de winter door te komen door het gezellig te maken. Onze eigen boshuisjes heten niet voor niets Rauha en Metsä, Fins voor rust en bos.
Lagom is Zweeds en betekent zoiets als precies genoeg. Niet te veel, niet te weinig. Het gaat over maat houden, over niet opvallen, en over de rust die daar in zit.
Sisu is Fins en doet iets anders. Het gaat niet over comfort en niet over maat houden. Het gaat over doorgaan op het punt waarop je denkt dat je niets meer overhebt. Geen kaarsen, geen dekentje.
Waar dat vandaan komt
Dat het uitgerekend in Finland ontstond is geen toeval, en daarvoor moet je naar het land zelf kijken.
Finland loopt van ongeveer de zestigste tot de zeventigste breedtegraad, en een flink deel ligt boven de poolcirkel. In Utsjoki, het noordelijkste dorp, komt de zon van 25 november tot 17 januari helemaal niet op. Bijna twee maanden zonder één zonsopgang. In Helsinki, helemaal in het zuiden, is het midden in de winter een uur of zes licht.
De winter duurt in het zuiden vier maanden en in Lapland zeven. Daar ligt van oktober tot begin mei sneeuw. In januari vriest het er gemiddeld twintig graden, en het koudste ooit gemeten is 51,5 graden onder nul. Ter vergelijking: Nederland telt zo’n achtenvijftig vorstdagen per jaar, Lapland ruim tweehonderd.
Dat is geen weer waar je even doorheen fietst. Wie daar woonde, en zeker wie daar vroeger woonde, moest ergens uit kunnen putten wat verder ging dan zin hebben. Het hout moest gehakt, of je nu wilde of niet.
En daar kwam nog een oorlog overheen. Hier lees je daar meer over.
En dan de stilte
Nog iets waar Finnen om bekend staan: ze vullen stiltes niet op. Een pauze in een gesprek is daar geen ongemak dat weggepraat moet worden, maar gewoon een pauze.
Daar loopt al sinds de jaren tachtig onderzoek naar, onder de noemer van de stille Fin. Wat daaruit standhoudt: stilte wordt in Finland meer verdragen dan in de meeste Europese landen, en krijgt in sommige situaties zelfs de voorkeur boven praten om het praten.
Dat is voor Nederlanders best oncomfortabel. Wij vullen een stilte binnen drie tellen, meestal met iets wat we niet echt bedoelen. Terwijl het in een gesprek dat ergens over gaat juist de stilte is waarin iemand de ruimte krijgt om na te denken of iets te zeggen wat hij nog niet had durven zeggen.
Je hoeft niet naar Finland te verhuizen om dat te oefenen. Tel in je volgende lastige gesprek gewoon eens tot vijf voordat je reageert.
Hoe je het toepast, en waarom dat meevalt
In de moderne variant is sisu vooral een manier van leven geworden, en dat is minder heldhaftig dan het klinkt. Katja Pantzar schreef er een boek over dat in vierentwintig talen is vertaald, en haar aanpak komt neer op verrassend gewone dingen.
Wat ze noemt: eenvoudige beweging die vanzelf in je dag zit, zoals op de fiets naar je werk in plaats van naar de sportschool. Tijd buiten, het liefst tussen de bomen. Koud water. De sauna. Eenvoudig eten. En stilte.
Als je dat rijtje leest, doen wij dat in Nederland al best aardig. We fietsen ons suf, we zitten dichter bij het bos dan we denken, en koud water hebben we in overvloed. Het punt is niet dat je er iets nieuws bij moet. Het punt is dat je het volhoudt op de dagen dat je er geen zin in hebt, en dat is precies waar dat Finse woord over gaat.
Wil je er dieper in: onderzoeker Elisabet Lahti doet er al jaren onderzoek naar en noemt het een action mindset. Iets wat je doet, niet iets wat je hebt.
Hoe dat er bij ons uitziet
Bij ons is dat geen filosofie maar gewoon hoe de dagen eruitzien. Er is een sauna. Er wordt gewandeld, tussen de bomen en niet langs een parkeerplaats. In de programma’s zitten momenten waarop er even niet gepraat wordt. En koud water is hier een koude douche, of in de zomer een fris zwembad, want de Vecht is de Oostzee niet.
Wat we vooral tijdens de retreats zien: mensen doen iets wat ze thuis niet zouden doen. Ze zeggen dingen in de groep die ze normaal inslikken. En ze gaan verder dan ze van tevoren dachten te kunnen.
Dat komt doordat je een paar dagen uit je eigen omgeving stapt, met mensen die hetzelfde aan het doen zijn. De les landt dan niet alleen in je hoofd maar ook in je lijf. Dat is het moment waarop mensen iets doorhebben, en het is meestal niet het moment waarop iemand het uitlegt.
Geen wierook, geen kring waarin je je gevoelens deelt. Gewoon naar buiten, iets doen wat je nog niet kon, en er daarna bij het eten over doorpraten.
